ผมหงอกก่อนวัย ขึ้นตอนอายุเท่าไหร่ถึงผิดปกติ? สาเหตุและวิธีดูแล

เชื่อว่าหลายคนคงเคยผ่านประสบการณ์นี้ กำลังส่องกระจกหวีผมอยู่ดีๆ สายตาก็ดันไปสะดุดกับเส้นขาวๆ ที่สะท้อนแสงไฟวิบวับอยู่กลางหัว คำถามแรกที่เด้งขึ้นมาทันทีคือ “นี่เราแก่แล้วเหรอ?” หรือ “มันขึ้นเร็วไปหรือเปล่าเนี่ย?!”

ผมหงอกก่อนวัย (Premature Graying) ไม่ได้วัดจากจำนวนเส้น แต่วัดจาก อายุที่ผมหงอกเริ่มขึ้น สำหรับคนเอเชียรวมถึงคนไทย หากผมหงอกเริ่มขึ้นก่อนอายุ 25 ปี ถือว่าเข้าข่ายผมหงอกก่อนวัย วันนี้นารักษ์สรุปเกณฑ์ สาเหตุ และวิธีดูแลมาให้ครบในบทความเดียวค่ะ

ผมหงอกขึ้นตอนอายุเท่าไหร่ ถึงเรียกว่าผมหงอกก่อนวัย?

เกณฑ์ผมหงอกก่อนวัยแตกต่างกันตามเชื้อชาติ เพราะพันธุกรรมกำหนดว่าเซลล์สร้างเม็ดสีของแต่ละกลุ่มจะเริ่มชะลอการทำงานเร็วหรือช้า ตามตารางนี้ค่ะ

กลุ่มเชื้อชาติ	ถือว่าหงอกก่อนวัยเมื่อเริ่มก่อนอายุ	ช่วงอายุที่ผมหงอกมักเริ่มตามธรรมชาติ
ชาวเอเชีย (รวมคนไทย)	25 ปี	ปลาย 30 ปีขึ้นไป
ชาวตะวันตก (Caucasian)	20 ปี	ราว 34 ปี
ชาวแอฟริกัน	30 ปี	ราว 44 ปี

สำหรับคนไทย เซลล์สร้างเม็ดสี (Melanocytes) ที่รากผมจะเริ่มทำงานช้าลงตั้งแต่อายุปลาย 30 ถึง 40 ปีขึ้นไป ถ้าคุณเพิ่งอายุ 20 ต้นๆ แต่ต้องคอยดึงผมขาวออกอยู่บ่อยๆ นั่นคือสัญญาณของผมหงอกก่อนวัยของจริงค่ะ

ทำไมผมถึงกลายเป็นสีขาว?

ผมเปลี่ยนเป็นสีขาวเพราะรากผมหยุดส่งเม็ดสีเมลานินเข้าไปในเส้นผม ถ้าเปรียบเส้นผมเป็นงานศิลปะ เมลาโนไซต์ (Melanocytes) ก็คือช่างทาสีที่คอยเติมเม็ดสี “เมลานิน” ให้เส้นผมขณะที่กำลังงอก เมื่ออายุมากขึ้นหรือร่างกายมีความผิดปกติบางอย่าง ช่างทาสีเหล่านี้จะอ่อนล้าและหยุดทำงาน เส้นผมที่งอกใหม่จึงไม่มีเม็ดสี กลายเป็นโปรตีนโปร่งแสงที่สะท้อนแสงออกมาเป็นสีขาวหรือสีเทานั่นเองค่ะ

4 สาเหตุที่ทำให้ผมหงอกไวกว่าวัย

หากคุณอายุยังไม่ถึง 25 ปีแต่เริ่มมีผมหงอก ลองสำรวจ 4 สาเหตุหลักเหล่านี้ดูค่ะ

1. พันธุกรรม สาเหตุอันดับหนึ่ง

พันธุกรรมเป็นสาเหตุของผมหงอกก่อนวัยที่พบบ่อยที่สุดและหลีกเลี่ยงได้ยากที่สุด ลองสังเกตคุณพ่อคุณแม่หรือญาติสนิทว่ามีผมหงอกเร็วเหมือนกันไหม เพราะยีนเป็นตัวกำหนดอายุการทำงานของเซลล์เม็ดสีได้แม่นยำที่สุด

2. ร่างกายขาดสารอาหารบางชนิด

การขาดวิตามินบี 12 วิตามินดี ธาตุเหล็ก สังกะสี (Zinc) ทองแดง หรือโปรตีน สัมพันธ์กับผมหงอกก่อนวัย เพราะสารอาหารเหล่านี้เกี่ยวข้องกับการสร้างเมลานินและการทำงานของรากผม สาเหตุข้อนี้ตรวจพบได้จากการเจาะเลือด และมักแก้ไขได้ด้วยการปรับอาหารหรือเสริมตามคำแนะนำของแพทย์

3. ความเครียดและบุหรี่ ที่เพิ่มอนุมูลอิสระ

เครียดจนผมหงอกไม่ใช่คำพูดเกินจริง งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดที่ตีพิมพ์ในวารสาร Nature ปี 2020 พบว่าความเครียดรุนแรงทำให้เซลล์ต้นกำเนิดเม็ดสีในหนูทดลองหมดไปอย่างรวดเร็ว ส่วนการสูบบุหรี่สัมพันธ์กับผมหงอกก่อนอายุ 30 ปีอย่างชัดเจนในหลายการศึกษา ทั้งสองอย่างเพิ่มภาวะเครียดออกซิเดชัน (Oxidative Stress) ที่ทำลายเซลล์รากผมและเซลล์เม็ดสีโดยตรง

4. สัญญาณเตือนจากโรคบางชนิด

บางครั้งผมหงอกก่อนวัยคือ “ข้อความเตือนภัย” จากร่างกาย โรคที่เกี่ยวข้อง เช่น โรคไทรอยด์ ทั้งภาวะไทรอยด์เป็นพิษและไทรอยด์ทำงานต่ำ โรคด่างขาว (Vitiligo) และโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเองบางชนิด

วิธีดูแลเมื่อผมหงอกมาก่อนวัย

แม้จะห้ามพันธุกรรมไม่ได้ แต่เราชะลอผมหงอกและดูแลผมที่เหลือให้แข็งแรงได้ด้วย 4 วิธีนี้ค่ะ

1. ปรับอาหารการกิน เน้นอาหารที่มีวิตามินบีสูง เช่น ไข่ เนื้อสัตว์ นม อัลมอนด์ ธัญพืช และผักใบเขียว
2. งดสูบบุหรี่และจัดการความเครียด เพื่อลดอนุมูลอิสระที่ทำร้ายรากผม
3. เลิกถอนผมหงอก การถอนจากรากซ้ำๆ อาจทำให้รากผมอักเสบ บางรายเกิดแผลเป็นจนผมเส้นนั้นไม่งอกขึ้นมาอีก กลายเป็นปัญหาผมบางตามมาแทน ใช้กรรไกรตัดโคนผมจะปลอดภัยกว่า
4. ตรวจสุขภาพประจำปี หากผมหงอกเร็วผิดปกติร่วมกับอ่อนเพลีย หรือน้ำหนักขึ้นลงผิดปกติ ควรพบแพทย์เพื่อตรวจระดับไทรอยด์ วิตามินบี 12 วิตามินดี และธาตุเหล็กในเลือด

คำถามที่พบบ่อยเรื่องผมหงอกก่อนวัย

ถอนผมหงอก 1 เส้น จะงอกเพิ่มเป็น 2 เส้นจริงไหม?

ไม่จริงค่ะ รูขุมขน 1 รูผลิตเส้นผมได้ทีละเส้น การถอนไม่ทำให้ผมหงอกรอบข้างเพิ่มขึ้น แต่การถอนซ้ำๆ ทำร้ายรากผมและอาจทำให้ผมบางลงได้

ผมหงอกแล้วกลับมาดำได้ไหม?

ผมหงอกจากพันธุกรรมและอายุมักไม่กลับมาดำ แต่ผมหงอกที่เกิดจากการขาดวิตามินหรือโรคไทรอยด์ บางรายมีสีผมกลับคืนมาบางส่วนหลังแก้ไขสาเหตุ จึงควรตรวจหาสาเหตุก่อนเสมอ

ความเครียดทำให้ผมหงอกได้จริงไหม?

จริงค่ะ ความเครียดรุนแรงเร่งให้เซลล์ต้นกำเนิดเม็ดสีที่รากผมหมดเร็วขึ้น ข้อนี้มีหลักฐานจากงานวิจัยในวารสาร Nature ปี 2020

แหล่งอ้างอิง

• Pandhi D, Khanna D. Premature graying of hair. Indian Journal of Dermatology, Venereology and Leprology, 2013
• Zhang B, et al. Hyperactivation of sympathetic nerves drives depletion of melanocyte stem cells. Nature, 2020
• American Academy of Dermatology Association. Gray hair, what can I do?

บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาจากแพทย์