ฝ้า กระ จุดด่างดำจากแดดเมืองไทย ป้องกันอย่างไรให้ได้ผล

ส่องกระจกตอนเช้าแล้วเห็นปื้นสีน้ำตาลบนโหนกแก้มชัดกว่าเดิม จุดเล็กๆ บนหลังมือที่เมื่อก่อนไม่เคยมีก็เริ่มโผล่ ทั้งที่ไม่ได้ไปทะเลเลย แค่ขับรถไปทำงาน เดินซื้อกับข้าว นั่งริมหน้าต่างทุกวัน แดดเมืองไทยก็ทำงานของมันไปเงียบๆ แล้วค่ะ

ฝ้า กระ จุดด่างดำ จากแดดป้องกันได้ดีที่สุดด้วยการกันแดดทุกวันอย่างสม่ำเสมอ ทั้งครีมกันแดดที่กันได้กว้าง ทาให้พอและทาซ้ำ ร่วมกับร่ม หมวก เสื้อแขนยาว และเลี่ยงแดดช่วงกลางวัน ส่วนฝ้าที่มีฮอร์โมนเกี่ยวข้องต้องกันแสงที่มองเห็นได้ด้วย วันนี้นารักษ์สรุปวิธีที่มีหลักฐานรองรับ พร้อมสัญญาณที่ควรไปหาหมอผิวหนังมาให้ค่ะ

ฝ้า กระ จุดด่างดำ ต่างกันอย่างไร?

ทั้งสามอย่างเป็นเม็ดสีที่มากขึ้นเฉพาะที่ แต่หน้าตา สาเหตุ และวิธีดูแลต่างกันค่ะ

ชนิด	หน้าตาเป็นอย่างไร	พบบ่อยในใคร	ปัจจัยหลัก
ฝ้า	ปื้นสีน้ำตาลหรือน้ำตาลเทา ขอบไม่ชัด มักขึ้นสองข้างเท่าๆ กันบนโหนกแก้ม หน้าผาก เหนือริมฝีปาก	ผู้หญิงวัยทำงาน คนผิวสีเข้มปานกลาง ผู้ชายก็เป็นได้	แดด แสงที่มองเห็นได้ ฮอร์โมน พันธุกรรม
กระ	จุดสีน้ำตาลเล็กๆ ขอบชัด อาจเข้มขึ้นหลังโดนแดด	คนที่โดนแดดสะสมมานาน ทั้งหญิงและชาย	รังสียูวีสะสม พันธุกรรม
จุดด่างดำหลังการอักเสบ	รอยดำตรงที่เคยเป็นสิว แผล หรือผื่น	คนผิวสีเข้มปานกลางถึงเข้ม	การอักเสบของผิว แล้วโดนแดดซ้ำ

ถ้าไม่แน่ใจว่าเป็นแบบไหน ไม่ควรเดาเองแล้วซื้อครีมมาทา เพราะบางรอยที่ดูเหมือนกระอาจเป็นภาวะอื่นที่ต้องให้แพทย์ตรวจค่ะ

ทำไมแดดเมืองไทยทำให้เกิดฝ้ากระง่าย

เพราะเมืองไทยอยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตร แดดแรงเกือบทั้งปี และผิวคนไทยส่วนใหญ่สร้างเม็ดสีได้ไวเมื่อโดนกระตุ้นค่ะ

1. รังสียูวีแรงเกือบทั้งปี

องค์การอนามัยโลก (WHO) แนะนำให้เริ่มป้องกันแดดเมื่อดัชนียูวีตั้งแต่ 3 ขึ้นไป และให้เลี่ยงอยู่กลางแจ้งช่วงกลางวันเมื่อถึงระดับ 8 ขึ้นไป ซึ่งในไทยช่วงใกล้เที่ยงมักสูงถึงระดับนี้ ยูวีแรงที่สุดในช่วงราว 4 ชั่วโมงรอบเที่ยงวัน ลองเปิดดูค่ายูวีรายวันจากแอปพยากรณ์อากาศก่อนออกจากบ้านได้ค่ะ

2. แสงที่มองเห็นได้ ตัวการที่หลายคนมองข้าม

งานของ Mahmoud และคณะ (2010) ในอาสาสมัคร 20 คนที่มีผิวสีเข้มปานกลางถึงเข้ม พบว่าแสงที่มองเห็นได้ทำให้ผิวคล้ำขึ้นได้ และคล้ำนานกว่ารังสียูวีเอช่วงคลื่นยาว ขณะที่ผิวขาวมากไม่เกิดผลนี้ เรื่องนี้สำคัญกับคนเอเชียที่เป็นฝ้า เพราะครีมกันแดดทั่วไปกันแสงที่มองเห็นได้ไม่ค่อยได้

3. ฮอร์โมนและพันธุกรรม

งานทบทวนของ Ogbechie-Godec และ Elbuluk (2017) ระบุว่าฝ้าพบมากในผู้หญิงและคนผิวสีเข้ม ปัจจัยหลักคือแสง ฮอร์โมน และประวัติครอบครัว ช่วงตั้งครรภ์หรือใช้ยาคุมกำเนิดจึงเป็นช่วงที่ฝ้าขึ้นหรือเข้มขึ้นได้ง่าย แต่ห้ามหยุดยาคุมเองนะคะ ให้ปรึกษาแพทย์ก่อน

4. ฝุ่นและมลพิษ

งานของ Vierkötter และคณะ (2010) ในผู้หญิงเยอรมันอายุ 70 ถึง 80 ปี 400 คน พบว่าคนที่อยู่ในพื้นที่มีฝุ่นจากการจราจรมาก มีจุดด่างดำบนหน้ามากกว่า เป็นงานเชิงสังเกตที่บอกได้แค่ความเกี่ยวข้อง แต่ก็เป็นอีกเหตุผลให้ล้างหน้าให้สะอาดหลังออกไปเจอฝุ่น อ่านเรื่องฝุ่นกับหนังศีรษะต่อได้ที่ ฝุ่น PM2.5 กับผมร่วง

เลือกครีมกันแดดอย่างไร SPF กับ PA ต่างกันตรงไหน?

ให้เลือกครีมกันแดดที่กันได้ทั้งยูวีบีและยูวีเอ หรือที่ฉลากเขียนว่า Broad Spectrum ค่า SPF 30 ขึ้นไป ตามคำแนะนำของสถาบันโรคผิวหนังอเมริกัน (AAD) ค่ะ

• SPF บอกการป้องกันรังสียูวีบี ซึ่งเป็นตัวการหลักของผิวไหม้แดด
• PA เป็นระบบที่ใช้กันในเอเชีย บอกการป้องกันรังสียูวีเอ ซึ่งลงลึกและเกี่ยวกับผิวคล้ำ ยิ่งเครื่องหมายบวกมาก ยิ่งกันยูวีเอได้มาก สูงสุดคือ PA++++
• คนที่เป็นฝ้า ลองเลือกครีมกันแดดแบบมีสี (Tinted) ที่มีไอรอนออกไซด์ (Iron Oxide) ซึ่งช่วยกันแสงที่มองเห็นได้ งานของ Castanedo-Cazares และคณะ (2014) ในผู้ป่วยฝ้า 68 คนที่ใช้ยารักษาฝ้าร่วมด้วย พบว่ากลุ่มที่ใช้ครีมกันแดดแบบกันแสงที่มองเห็นได้ ฝ้าดีขึ้นมากกว่ากลุ่มที่ใช้ครีมกันแดดกันยูวีอย่างเดียวใน 8 สัปดาห์
• เนื้อครีม เลือกแบบที่ทาแล้วชอบ ทาได้ทุกวัน สำคัญกว่าค่าที่สูงที่สุด ผิวมันเลือกเนื้อเจลหรือฟลูอิด ผิวแห้งเลือกเนื้อครีม ผิวแพ้ง่ายลองแบบไม่ผสมน้ำหอม และทดสอบที่ท้องแขนก่อน

ทาครีมกันแดดอย่างไรให้กันได้จริง

ครีมกันแดดดีแค่ไหนก็กันได้ไม่ถึงค่าบนฉลาก ถ้าทาบางเกินไปหรือไม่ทาซ้ำค่ะ AAD แนะนำดังนี้

1. ทาก่อนออกแดดราว 15 นาที ให้ผิวรับครีมก่อน
2. ทาให้ทั่วและหนาพอ อย่าลืมหู คอ ใต้คาง หลังมือ และหลังเท้า
3. ทาซ้ำทุก 2 ชั่วโมงเมื่ออยู่กลางแจ้ง และทันทีหลังเหงื่อออกมากหรือว่ายน้ำ
4. ทาทุกวันแม้วันที่เมฆมาก เพราะ AAD ระบุว่ารังสียูวีผ่านเมฆได้มากถึง 80%
5. นั่งริมหน้าต่างหรือขับรถก็ควรทา เพราะยูวีเอผ่านกระจกได้

ส่วนรองพื้นหรือแป้งที่มี SPF ช่วยเสริมได้ แต่ส่วนใหญ่ทาบางกว่าที่ต้องใช้ จึงไม่ควรใช้แทนครีมกันแดดค่ะ ผู้ชายที่ไม่ชอบความเหนียว ลองแบบสเปรย์หรือเจลบางเบา และทาหลังโกนหนวดเสร็จ

ร่ม หมวก เสื้อ และเวลา ด่านแรกก่อนครีมกันแดด

WHO แนะนำว่าการกันแดดควรใช้ทุกวิธีร่วมกัน ทั้งเสื้อผ้า หมวก แว่นกันแดด ที่ร่ม และครีมกันแดด ไม่ใช่พึ่งครีมอย่างเดียวค่ะ

• หมวกปีกกว้างกันได้ทั้งหน้า หู และคอ ดีกว่าหมวกแก๊ป
• ร่มกันแดดสีทึบและเสื้อแขนยาวเนื้อผ้าแน่น ช่วยลดแดดที่ส่องถึงผิวโดยตรง
• แว่นกันแดดที่กันยูวีได้ ช่วยปกป้องตาและผิวรอบดวงตา
• จัดธุระกลางแจ้งไว้ช่วงเช้าหรือเย็น เลี่ยงช่วงใกล้เที่ยง

กินอะไรช่วยผิวสู้แดดได้บ้าง?

อาหารช่วยได้แค่เป็นตัวเสริม ไม่สามารถใช้แทนครีมกันแดดได้ค่ะ งานของ Rizwan และคณะ (2011) ในผู้หญิงผิวขาว 20 คน ให้กินซอสมะเขือเทศเข้มข้นที่มีไลโคปีนวันละ 55 กรัมนาน 12 สัปดาห์ พบว่าผิวทนต่อการแดงจากยูวีได้ดีขึ้นเล็กน้อย แต่เป็นงานขนาดเล็กในคนผิวขาว และผลที่ได้ยังห่างจากครีมกันแดดมาก

สิ่งที่ทำได้ในชีวิตประจำวันคือกินผักผลไม้หลากสี เช่น มะเขือเทศ ฟักทอง มะละกอ ฝรั่ง และผักใบเขียว ให้ได้สารต้านอนุมูลอิสระและวิตามินซีที่ผิวต้องใช้สร้างคอลลาเจน ใครสนใจเรื่องผิวหมองจากข้างใน อ่านต่อได้ที่ ผิวหมองคล้ำเกี่ยวกับลำไส้ไหม ส่วนอาหารเสริมที่โฆษณาว่าช่วยให้ผิวขาวอย่างกลูต้า หลักฐานยังจำกัด สรุปไว้ใน กินกลูต้าแล้วขาวจริงไหม

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์ผิวหนัง

ควรพบแพทย์ผิวหนังเมื่อรอยไม่จางแม้กันแดดดีแล้วหลายเดือน หรือมีลักษณะผิดปกติค่ะ

• ไฝหรือจุดสีเข้มที่โตเร็ว ขอบไม่เรียบ มีหลายสีในจุดเดียว คัน หรือมีเลือดออก
• ฝ้าที่ลามมากขึ้นเรื่อยๆ หรือขึ้นหลังเริ่มยาใหม่
• รอยที่เกิดหลังทาครีมหน้าขาวที่ไม่รู้ที่มา

แพทย์อาจใช้ยาทา ยากิน หรือหัตถการ ขึ้นกับชนิดของรอยและสภาพผิว ซึ่งต้องอยู่ในการดูแลของแพทย์ ที่สำคัญคืออย่าซื้อครีมแก้ฝ้าที่ไม่มีที่มาชัดเจน อย. เคยแจ้งเตือนครีมทาฝ้าที่ตรวจพบไฮโดรควิโนนและกรดเรทิโนอิก ซึ่งเป็นสารห้ามใช้ในเครื่องสำอาง ใช้แล้วอาจระคายเคือง แสบร้อน และทำให้ผิวคล้ำหนักกว่าเดิมได้ ก่อนซื้อให้ตรวจเลขที่ใบรับแจ้งเครื่องสำอางทุกครั้ง

คำถามที่พบบ่อยเรื่องฝ้า กระ จุดด่างดำ

อยู่ในออฟฟิศทั้งวัน ต้องทาครีมกันแดดไหม?

ถ้านั่งใกล้หน้าต่างหรือต้องเดินทางช่วงกลางวัน ควรทาค่ะ เพราะยูวีเอผ่านกระจกได้ ส่วนคนที่อยู่ห่างหน้าต่างและแทบไม่ออกไปข้างนอก อาจทาครั้งเดียวตอนเช้าก็เพียงพอ

ฝ้าหายขาดได้ไหม?

ฝ้าเป็นภาวะที่ดีขึ้นได้แต่กลับมาได้ง่าย โดยเฉพาะเมื่อโดนแดดหรือฮอร์โมนเปลี่ยน การกันแดดสม่ำเสมอจึงต้องทำต่อแม้ฝ้าจางแล้ว ส่วนการรักษาให้ปรึกษาแพทย์ผิวหนังค่ะ

ผู้ชายเป็นฝ้าได้ไหม?

เป็นได้ค่ะ แม้พบในผู้หญิงมากกว่า ผู้ชายที่ทำงานกลางแจ้งหรือขับรถนานๆ ก็มีกระและจุดด่างดำได้เหมือนกัน หลักการป้องกันเหมือนกันทุกข้อ

แหล่งอ้างอิง

• World Health Organization. Radiation, the ultraviolet (UV) index. Questions and answers.
• American Academy of Dermatology. How to apply sunscreen, and Sunscreen FAQs.
• Mahmoud BH, Ruvolo E, Hexsel CL, et al. Impact of long-wavelength UVA and visible light on melanocompetent skin. Journal of Investigative Dermatology. 2010;130(8).
• Castanedo-Cazares JP, Hernandez-Blanco D, Carlos-Ortega B, et al. Near-visible light and UV photoprotection in the treatment of melasma, a double-blind randomized trial. Photodermatology, Photoimmunology and Photomedicine. 2014;30(1).
• Ogbechie-Godec OA, Elbuluk N. Melasma, an up-to-date comprehensive review. Dermatology and Therapy. 2017;7(3).
• Vierkötter A, Schikowski T, Ranft U, et al. Airborne particle exposure and extrinsic skin aging. Journal of Investigative Dermatology. 2010;130(12).
• Rizwan M, Rodriguez-Blanco I, Harbottle A, et al. Tomato paste rich in lycopene protects against cutaneous photodamage in humans in vivo, a randomized controlled trial. British Journal of Dermatology. 2011;164(1).
• สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา กลุ่มควบคุมเครื่องสำอาง. ข้อมูลแจ้งเตือนภัยเครื่องสำอางอันตราย ครีมทาฝ้าพบไฮโดรควิโนนและกรดเรทิโนอิก. 2566.

ฝ้า กระ จุดด่างดำ ไม่ได้เกิดในวันเดียว และไม่หายในวันเดียวเช่นกัน แต่ทุกครั้งที่หยิบครีมกันแดดและหมวกก่อนออกจากบ้าน คือการลงทุนกับผิวที่คุ้มที่สุดค่ะ

บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาจากแพทย์