ผิวแห้งคัน ผื่นขึ้นง่าย ดูแลอย่างไร? นิสัยที่ต้องเลิก ส่วนผสมที่มีหลักฐาน และเมื่อไหร่ควรพบแพทย์
ผิวแห้งคันส่วนใหญ่มาจากเกราะผิวอ่อนแอ ห้องแอร์ น้ำร้อน และผลิตภัณฑ์ที่ระคายผิว นารักษ์สรุปวิธีดูแลที่ได้ผล ส่วนผสมที่มีหลักฐาน และสัญญาณที่ควรพบแพทย์ค่ะ
นั่งห้องแอร์ทั้งวัน กลับบ้านอาบน้ำร้อนจัดให้หายเมื่อย เช้ามาแข้งเป็นขุยขาว เกาทีไรเป็นรอยแดง ถ้าคุ้นๆ แบบนี้ ไม่ได้เป็นคนเดียวนะคะ ผิวแห้งคันเจอได้ทั้งผู้หญิงและผู้ชาย และชัดขึ้นเมื่ออายุเลย 30
ผิวแห้งคัน ส่วนใหญ่เกิดจากเกราะป้องกันผิวชั้นนอกสุดอ่อนแอลง จนน้ำในผิวระเหยออกง่าย และสิ่งระคายเคืองซึมเข้าง่าย ข่าวดีคือแก้ได้มากด้วยนิสัยง่ายๆ วันนี้นารักษ์สรุปวิธีดูแล ส่วนผสมที่มีหลักฐาน และอาการที่ควรไปหาหมอค่ะ
ผิวแห้งคันเกิดจากอะไร?
ผิวแห้งคันเกิดจากผิวชั้นนอกสุดเก็บน้ำไม่อยู่ค่ะ ผิวชั้นนี้เหมือนกำแพงอิฐ เซลล์ผิวคืออิฐ ไขมันอย่างเซราไมด์คือปูน เมื่อปูนพร่อง น้ำระเหยง่าย ผิวจึงแห้ง ตึง เป็นขุย และไวจนคัน
ตัวการมีทั้งเรื่องที่เลือกไม่ได้ เช่น อายุ พันธุกรรม กับเรื่องที่ปรับได้ เช่น อากาศแห้ง การอาบน้ำ และสิ่งที่ทาบนผิว งานทบทวนของ Engebretsen และคณะ (2016) สรุปว่าความชื้นในอากาศต่ำและอุณหภูมิต่ำทำให้เกราะผิวทำงานแย่ลง และผิวไวต่อสารระคายเคืองมากขึ้น
5 นิสัยประจำวันที่ทำให้ผิวแห้งโดยไม่รู้ตัว
ผิวแห้งของคนไทยหลายคนไม่ได้มาจากอากาศหนาว แต่มาจากกิจวัตรที่ทำทุกวันค่ะ
1. อยู่ห้องแอร์ทั้งวัน
แอร์ดึงความชื้นออกจากอากาศ ผิวจึงเสียน้ำทั้งวัน โดยเฉพาะหลังมือและแข้ง พกครีมเล็กๆ ไว้ทาระหว่างวันช่วยได้ค่ะ
2. อาบน้ำร้อนจัดและนาน
น้ำร้อนชะไขมันธรรมชาติของผิวออก สถาบันแพทย์ผิวหนังแห่งสหรัฐอเมริกา (AAD) แนะนำให้อาบน้ำอุ่นราว 5 ถึง 10 นาที
3. ใช้สบู่ที่แรงเกินไป หรือขัดผิวบ่อย
สบู่ที่ล้างแล้วตึงเอี๊ยดและการขัดถูแรงๆ ทำให้เกราะผิวบางลง อ่านต่อได้ที่ เลือกสบู่อย่างไรให้เหมาะกับผิวแพ้ง่าย ค่ะ
4. ทาครีมไม่สม่ำเสมอ หรือทาผิดเวลา
ทาบ้างไม่ทาบ้าง หรือรอจนผิวแห้งสนิทค่อยทา ได้ผลน้อยกว่าทาทันทีหลังอาบน้ำ
5. เกาจนเป็นวงจร
ยิ่งเกาเกราะผิวยิ่งเสีย ยิ่งเสียยิ่งคัน ตัดเล็บสั้น ประคบเย็นหรือทาครีมแทนการเกา และใส่เสื้อผ้าฝ้ายเนื้อนุ่ม
ทามอยส์เจอไรเซอร์อย่างไรให้ได้ผลจริง
หัวใจคือทาทันทีตอนผิวยังหมาดหลังอาบน้ำ และทาซ้ำทุกครั้งที่รู้สึกแห้งค่ะ AAD แนะนำให้ทาตอนผิวยังชื้นหลังอาบน้ำ หลังล้างมือ และเมื่อรู้สึกแห้ง โดยเลือกแบบครีมหรือขี้ผึ้งซึ่งเก็บความชุ่มชื้นได้ดีกว่าโลชั่นเนื้อบาง
- ซับตัวเบาๆ ด้วยผ้าขนหนู อย่าเช็ดถูแรง ให้ผิวยังหมาดอยู่เล็กน้อย
- ทาภายในไม่กี่นาที ก่อนน้ำบนผิวระเหยไปหมด
- ทาซ้ำระหว่างวัน โดยเฉพาะมือหลังล้างและแข้ง
- เปิดเครื่องทำความชื้นในห้องนอน ถ้านอนห้องแอร์ทั้งคืน และล้างเครื่องสม่ำเสมอ
สำหรับคนเป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง งานทบทวนของ Cochrane โดย van Zuuren และคณะ (2017) รวม 77 งานวิจัย สรุปว่ามอยส์เจอไรเซอร์ส่วนใหญ่ช่วยลดการกำเริบ และเมื่อใช้ร่วมกับยาทาที่แพทย์สั่ง ช่วยลดปริมาณยาที่ต้องใช้ค่ะ
ส่วนผสมไหนช่วยผิวแห้งได้ มีหลักฐานแค่ไหน
ส่วนผสมที่ช่วยผิวแห้งทำหน้าที่ดึงน้ำเข้าผิว เคลือบกันน้ำระเหย หรือเติมไขมันให้เกราะผิว แต่ละตัวมีหลักฐานต่างกันค่ะ
| ส่วนผสม | ทำหน้าที่อะไร | หลักฐานเท่าที่มี |
|---|---|---|
| กลีเซอรีน | ดึงน้ำเข้าสู่ผิว | ในงานทบทวนของ Cochrane ครีมที่มีกลีเซอรอลได้ผลดีกว่าครีมเปรียบเทียบ |
| เซราไมด์ | เติมไขมันที่เป็นปูนของเกราะผิว | คนเป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนังมีเซราไมด์ผิดปกติ ครีมเน้นเซราไมด์ใช้เป็นตัวช่วยเสริม |
| น้ำมันเมล็ดทานตะวัน | เติมไขมันและเคลือบผิว | Danby (2013) ผู้ใหญ่ 19 คน ทา 4 สัปดาห์ เกราะผิวคงเดิม ชุ่มชื้นขึ้น งานขนาดเล็ก |
| ว่านหางจระเข้ | ให้ความชุ่มชื้น รู้สึกเย็นสบาย | Dal’Belo (2006) ผู้หญิง 20 คน ทา 2 สัปดาห์ ผิวชุ่มชื้นขึ้น งานขนาดเล็ก |
| น้ำมันแร่ ปิโตรลาทัม | เคลือบผิวกันน้ำระเหย | สารเคลือบผิวพื้นฐานที่ใช้มานาน |
| แพนทีนอล | ช่วยให้ผิวนุ่มชุ่มชื้น | ใช้แพร่หลาย บทความนี้ไม่ได้ยกงานวิจัยเฉพาะ |
ในงานเดียวกันของ Danby น้ำมันมะกอกกลับทำให้เกราะผิวอ่อนแอลง คำว่า “ธรรมชาติ” จึงไม่ได้แปลว่าอ่อนโยนเสมอไปค่ะ
น้ำหอมและน้ำมันหอมระเหย ทำไมผิวแพ้ง่ายต้องระวัง
น้ำหอมเป็นหนึ่งในสาเหตุที่พบบ่อยของการแพ้เครื่องสำอาง AAD จึงแนะนำให้คนผิวแห้งเลือกผลิตภัณฑ์ที่เขียนว่า fragrance-free ซึ่งต่างจาก unscented ที่อาจใส่สารกลบกลิ่นไว้ค่ะ
น้ำมันหอมระเหยก็เช่นกัน แม้จะมาจากพืช เช่น น้ำมันลาเวนเดอร์ เมื่อโดนอากาศสารหลักจะถูกออกซิไดซ์เป็นสารก่อแพ้ได้ งานของ Hagvall และ Christensson (2016) ในผู้ป่วยที่สงสัยว่าแพ้สัมผัส พบราว 2.8% แพ้น้ำมันลาเวนเดอร์ที่ถูกออกซิไดซ์ ส่วนน้ำมันเปปเปอร์มินต์ให้ความรู้สึกเย็นที่บางคนชอบเวลาคัน แต่บนผิวที่แตกหรืออักเสบอาจแสบได้
ไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องเลี่ยงค่ะ หลายคนใช้ได้สบาย แต่ถ้าผิวแพ้ง่าย ให้ทดสอบก่อนใช้
- ทาผลิตภัณฑ์ขนาดราวเหรียญบาทที่ข้อพับแขนหรือท้องแขน วันละ 2 ครั้ง ติดต่อกัน 7 ถึง 10 วัน ตามคำแนะนำของ AAD
- ถ้าเป็นผลิตภัณฑ์ล้างออก เช่น สบู่ ให้ทิ้งไว้ราว 5 นาทีแล้วค่อยล้าง
- ถ้าแดง คัน บวม ให้หยุดใช้ทันที ถ้าไม่มีอาการเลยจึงค่อยใช้บริเวณกว้างขึ้น
ลำไส้เกี่ยวกับผิวแห้งคันไหม?
อาจเกี่ยวบ้างผ่านภูมิคุ้มกันและการอักเสบ แต่ยังไม่ถึงขั้นบอกว่าดูแลลำไส้แล้วผิวแห้งคันจะหายค่ะ อ่านพื้นฐาน Gut-Skin Axis ได้ที่ สิวกับลำไส้เกี่ยวกันไหม
แต่เมื่อดูหลักฐานในคน งานทบทวนของ Cochrane โดย Makrgeorgou และคณะ (2018) รวม 39 งานวิจัย ผู้เข้าร่วมราว 2,600 คน พบว่าการกินโพรไบโอติกน่าจะช่วยอาการผื่นภูมิแพ้ผิวหนังได้น้อยมากหรือไม่ต่างจากไม่กิน การกินผัก ผลไม้ ไฟเบอร์ และโปรตีนให้พอยังดีต่อทั้งลำไส้และผิว แต่ไม่ใช้แทนการทาครีมและการรักษา ดูเพิ่มที่ โพรไบโอติกกับพรีไบโอติกต่างกันอย่างไร ค่ะ
ผิวแห้งคันแบบไหนควรพบแพทย์
ถ้าดูแลเองอย่างสม่ำเสมอ 2 ถึง 3 สัปดาห์แล้วไม่ดีขึ้น หรือคันจนนอนไม่หลับ ควรพบแพทย์ค่ะ เพราะอาจเป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนังหรือผื่นแพ้สัมผัสที่ต้องใช้ยา NHS ระบุว่าผื่นภูมิแพ้ผิวหนังทำให้ผิวคัน แห้ง แตก หรือหนาขึ้น พบบ่อยที่ข้อพับและมือ
ควรรีบพบแพทย์ถ้ามีอาการเหล่านี้
- ผื่นพุพอง มีน้ำเหลืองไหล ตกสะเก็ด หรือมีตุ่มหนอง
- ผื่นปวด บวม ลามเร็ว หรือแย่ลงกะทันหัน
- มีไข้หรือรู้สึกไม่สบายร่วมด้วย
- คันทั้งตัวโดยไม่มีผื่นชัดเจน ร่วมกับอ่อนเพลีย น้ำหนักลด หรือตัวเหลือง เพราะอาจมาจากโรคภายใน
คำถามที่พบบ่อยเรื่องผิวแห้งคัน
ผิวแห้งคันควรเลือกครีมแบบไหน?
เนื้อครีมหรือขี้ผึ้งไม่มีน้ำหอม มีกลีเซอรีนร่วมกับสารเคลือบผิวหรือเซราไมด์ ทาหลังอาบน้ำทุกวัน ความสม่ำเสมอสำคัญกว่าราคาค่ะ
ทาว่านหางจระเข้สดจากต้นได้ไหม?
บางคนใช้ได้ แต่ยางสีเหลืองใกล้เปลือกอาจระคายผิว ทดสอบที่ท้องแขนก่อน ถ้าแดงหรือคันให้หยุดค่ะ
ผิวแห้งคันในคนตั้งครรภ์ดูแลแบบเดียวกันได้ไหม?
ใช้หลักเดียวกันได้ แต่ถ้าคันมากโดยเฉพาะฝ่ามือฝ่าเท้า ควรบอกแพทย์ที่ฝากครรภ์ทันที และปรึกษาก่อนใช้น้ำมันหอมระเหยหรือยาทาค่ะ
แหล่งอ้างอิง
- American Academy of Dermatology. Dermatologists’ top tips for relieving dry skin.
- American Academy of Dermatology. How to test skin care products.
- Engebretsen KA, Johansen JD, Kezic S, Linneberg A, Thyssen JP. The effect of environmental humidity and temperature on skin barrier function and dermatitis. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology. 2016;30(2).
- van Zuuren EJ, Fedorowicz Z, Christensen R, et al. Emollients and moisturisers for eczema. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2017.
- Fujii M. The Pathogenic and Therapeutic Implications of Ceramide Abnormalities in Atopic Dermatitis. Cells. 2021.
- Danby SG, et al. Effect of olive and sunflower seed oil on the adult skin barrier, implications for neonatal skin care. Pediatric Dermatology. 2013;30(1).
- Dal’Belo SE, et al. Moisturizing effect of cosmetic formulations containing Aloe vera extract in different concentrations assessed by skin bioengineering techniques. Skin Research and Technology. 2006.
- Hagvall L, Bråred Christensson J. Patch testing with main sensitizers does not detect all cases of contact allergy to oxidized lavender oil. Acta Dermato-Venereologica. 2016;96.
- Makrgeorgou A, et al. Probiotics for treating eczema. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018.
- NHS. Atopic eczema.
บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาจากแพทย์
