สูบบุหรี่แล้วท้องผูกเรื้อรัง แก๊สแน่นพุง เกี่ยวกันไหม? กลไกและวิธีดูแลลำไส้

พูดถึงโทษของการสูบบุหรี่ทีไร คนส่วนใหญ่มักนึกถึงโรคปอด มะเร็ง หรือโรคหัวใจ แต่ยังมีอีกหนึ่ง “ภัยเงียบ” ที่สิงห์อมควันจำนวนมากเจออยู่ทุกวันโดยไม่เคยโยงว่าเกี่ยวกับบุหรี่ นั่นคืออาการท้องผูกเรื้อรัง แก๊สในท้องเยอะ และพุงอืดแน่นจนแทบระเบิด หลายคนคงงงว่า “บุหรี่ลงไปที่ปอด ไม่ได้ลงไปในท้อง แล้วทำไมถึงทำพุงป่อง ลำไส้พังได้ขนาดนี้?”

สูบบุหรี่แล้วท้องผูกเกี่ยวข้องกันได้จริงค่ะ นิโคตินมีผลต่อการบีบตัวของลำไส้และการไหลเวียนเลือด ส่วนควันบุหรี่ที่ถูกกลืนลงไปบางส่วนก็มีผลต่อสมดุลจุลินทรีย์ในลำไส้ จนเกิดทั้งท้องผูกเรื้อรังและแก๊สแน่นพุง วันนี้นารักษ์สรุปกลไกให้เห็นชัดๆ พร้อมวิธีดูแลลำไส้ระหว่างลดและเลิกบุหรี่มาให้ค่ะ

ทำไมสูบบุหรี่แล้วท้องผูก ทั้งที่สูบแล้วปวดท้องอยากเข้าห้องน้ำ?

เพราะนิโคตินกระตุ้นลำไส้ได้แค่ช่วงสั้นๆ แต่ในระยะยาว ร่างกายอาจเริ่มพึ่งบุหรี่เป็นตัวกระตุ้นการขับถ่ายค่ะ สิงห์อมควันหลายคนติดนิสัย “บุหรี่คู่กาแฟยามเช้า” เพราะสูบปุ๊บปวดท้องเข้าห้องน้ำปั๊บ ซึ่งเป็นเรื่องจริง เพราะนิโคติน (Nicotine) ในช่วงแรกจะกระตุ้นระบบประสาทและทำให้ลำไส้บีบตัวเร็วขึ้น

แต่ความน่ากลัวอยู่ตรงนี้ค่ะ เมื่อสูบเป็นประจำ ลำไส้อาจเคยชินกับตัวกระตุ้นนี้ วันไหนไม่ได้สูบ หรือช่วงที่พยายามเลิก หลายคนจึงถ่ายยากขึ้น ท้องผูกเป็นหนึ่งในอาการที่พบบ่อยในช่วงเลิกบุหรี่ บางคนเรียกภาวะแบบนี้เล่นๆ ว่า “ลำไส้ขี้เกียจ” (Lazy Bowel) ซึ่งไม่ใช่ชื่อโรคทางการแพทย์ แต่ใช้อธิบายลำไส้ที่เคลื่อนตัวช้าลงเมื่อขาดตัวกระตุ้น

นิโคตินทำให้เลือดไปเลี้ยงระบบย่อยอาหารน้อยลง

นิโคตินทำให้หลอดเลือดหดตัวค่ะ เมื่อสูบบุหรี่ เลือดที่ไปเลี้ยงกระเพาะอาหารและลำไส้อาจลดลงชั่วคราว หากเกิดซ้ำทุกวัน อาจกระทบการผลิตน้ำย่อยและเมือกที่ช่วยหล่อลื่นลำไส้ อุจจาระจึงแห้งแข็ง ขยับตัวยาก และค้างอยู่ในท้องข้ามวันข้ามคืน

ควันบุหรี่รบกวนจุลินทรีย์ดี จนแบคทีเรียสร้างแก๊สยึดลำไส้

ในลำไส้ของเรามีกองทัพจุลินทรีย์นับล้านล้านตัวคอยช่วยย่อยอาหารและควบคุมแก๊ส ควันบุหรี่ที่อุดมไปด้วยสารเคมีและอนุมูลอิสระ ส่วนหนึ่งถูกกลืนลงไปในทางเดินอาหาร งานวิจัยพบว่าการสูบบุหรี่สัมพันธ์กับองค์ประกอบของจุลินทรีย์ในลำไส้ที่เปลี่ยนไป และเมื่อเลิกบุหรี่ จุลินทรีย์ในลำไส้ก็เปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจนเช่นกันค่ะ

เมื่อจุลินทรีย์ตัวดีลดลง แบคทีเรียกลุ่มที่หมักอาหาร (Fermentative Bacteria) ก็มีโอกาสรุมกินกากอาหารที่ค้างอยู่จากอาการท้องผูก เกิดการหมักจนได้แก๊สไฮโดรเจนและมีเทนจำนวนมาก นี่คือเหตุผลที่หลายคนรู้สึกท้องอืด แน่นท้อง และท้องป่องได้ตลอดทั้งวัน

วิธีแก้ท้องผูกเรื้อรังสำหรับสิงห์อมควัน ระหว่างลดและเลิกบุหรี่

การเลิกบุหรี่คือวิธีที่ดีที่สุดทั้งต่อปอดและลำไส้ค่ะ ระหว่างที่ยังพยายามลดหรือละเพื่อเลิกให้ได้ ลองปรับพฤติกรรมตามสูตรนี้ เพื่อเซ็ตระบบลำไส้ใหม่นะคะ

1. อย่าซดลมเข้าท้องเต็มๆ

สิงห์อมควันมักสูดลมเข้าท้องโดยไม่รู้ตัว รวมถึงชอบดื่มน้ำอัดลมหรือเบียร์แก้เลี่ยน แนะนำให้เปลี่ยนมาดื่มน้ำขิงอุ่นๆ หรือน้ำเปล่าอุณหภูมิห้องให้เพียงพอตลอดวัน เพื่อช่วยให้อุจจาระนิ่มลงและช่วยขับลม

2. เติมจุลินทรีย์ดีกลับเข้าไป

ในเมื่อบุหรี่ไปรบกวนจุลินทรีย์ดี เราก็ต้องเติมกลับเข้าไปค่ะ ลองกินกรีกโยเกิร์ตแท้รสธรรมชาติที่ไม่เติมน้ำตาลเป็นประจำ หรืออาหารหมักอื่นๆ อย่างกิมจิ โพรไบโอติกในอาหารเหล่านี้อาจช่วยเพิ่มจุลินทรีย์ดี ลดแก๊ส และช่วยให้ลำไส้กลับมาบีบตัวได้ดีขึ้นโดยไม่ต้องพึ่งนิโคติน

3. นวดท้องขับไล่แก๊สตกค้างทุกเช้า

หลังตื่นนอน ให้นอนหงายแล้วใช้ฝ่ามือนวดวนรอบสะดือตามเข็มนาฬิกาเบาๆ 5-10 นาที ท่านี้ช่วยกระตุ้นลำไส้ใหญ่ให้ขยับ ไล่ทั้งอุจจาระและแก๊สที่ค้างอยู่ให้ออกมาตามธรรมชาติ

4. เดินเท้าเปล่ารับแดดอ่อนยามเช้าหรือเย็น

การเดินเท้าเปล่าบนหญ้า (Grounding) วันละ 15-30 นาที ช่วยให้ร่างกายได้ขยับและผ่อนคลาย เมื่อความเครียดลดลง ระบบประสาทเข้าสู่โหมดพักผ่อน ระบบย่อยอาหารจึงอาจทำงานได้ดีขึ้น ลำไส้บีบตัวและย่อยอาหารได้ตามปกติมากขึ้น หลายคนยังนอนหลับดีขึ้นด้วย ส่วนประโยชน์เฉพาะของการสัมผัสผืนดินโดยตรงยังต้องการงานวิจัยเพิ่มเติมค่ะ

อาการท้องอืดและท้องผูกเรื้อรัง อาจเป็นสัญญาณเตือนจากร่างกายว่าระบบภายในกำลังประท้วงสารพิษจากบุหรี่ การกินอาหารที่มีโพรไบโอติก ดื่มน้ำให้มากพอ ดูแลสุขภาพ และพยายามเลิกบุหรี่ให้สำเร็จ จะช่วยให้ระบบขับถ่ายกลับมาทำงานได้ดีขึ้นอีกครั้งค่ะ ถ้าต้องการตัวช่วยเลิกบุหรี่ โทรปรึกษาสายเลิกบุหรี่ 1600 ได้ฟรี

คำถามที่พบบ่อยเรื่องสูบบุหรี่แล้วท้องผูก

ทำไมเลิกบุหรี่แล้วยิ่งท้องผูก?

เพราะลำไส้ที่เคยชินกับนิโคตินเป็นตัวกระตุ้นต้องใช้เวลาปรับตัวค่ะ ช่วงแรกหลังเลิกจึงถ่ายยากได้ การดื่มน้ำให้พอ กินผักผลไม้ และขยับร่างกายทุกวันช่วยให้ลำไส้ปรับตัวได้เร็วขึ้น

สูบบุหรี่ตอนเช้าช่วยให้ขับถ่ายดีจริงไหม?

ช่วยกระตุ้นได้ชั่วคราวเท่านั้นค่ะ การพึ่งบุหรี่เพื่อขับถ่ายทำให้ลำไส้เคยชินกับตัวกระตุ้น และยังได้รับสารพิษจากควันทุกวัน

ท้องผูกแบบไหนควรไปพบแพทย์?

ถ้าท้องผูกร่วมกับถ่ายเป็นเลือด น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ ปวดท้องรุนแรง หรือท้องผูกสลับท้องเสียเป็นเวลานาน ควรไปพบแพทย์ค่ะ โดยเฉพาะผู้ที่สูบบุหรี่มานาน ซึ่งมีความเสี่ยงโรคระบบทางเดินอาหารบางโรคสูงกว่าคนทั่วไป

แหล่งอ้างอิง

• Biedermann L, Zeitz J, Mwinyi J, et al. Smoking cessation induces profound changes in the composition of the intestinal microbiota in humans. PLoS One, 2013.

บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาจากแพทย์